เพชรพลอย เป็นอัญมณีที่มีค่าและถูกยกย่องว่าเป็นของศักดิ์สิทธิ์ที่สูงค่า ซึ่งมนุษย์ทุกผู้ ทุกนามต้องการที่จะมีไว้เป็นสมบัติครอบครองโดยเฉพาะสตรี ซึ่งใช้ป็นเครื่องประดับร่างกายให้ดู สวยงามน่ารัก ทั้งยังเป็นเครื่องบ่งชี้ฐานะของผู้ป็นเจ้าของด้วย เพชรพลอยและอัญมณีอื่นๆ ในโลกนี้มีมากมายหลายชนิด ซึ่งแต่ละชนิดก็มีกำเนิดจากแร่ธาตุต่าง ๆ กัน เป็นที่น่าอัศจรรย์ และพิศวงยิ่งนักมนุษย์ได้จำแนกชนิดของพลอยชนิดต่าง ๆ ตามลักษณะ คุณสมบัติของธรรม ชาติ ความแข็ง สีสรรและความบริสุทธิ์ของเนื้อพลอยชนิดนั้น ๆ จากการที่พลอยมีแสงประกาย เจิดจ้างดงามเป็นของที่เสาะแสวงหายากยิ่งนั้นทำให้เป็นที่เชิดชูยกย่องและ หวงแหน ยึดถือเป็น สิ่งที่ศักดิ์สิทธิ์และเป็นมงคล แก่ผู้ที่มีไว้ในครอบครอง
สำหรับประเทศไทยเราอัญมณี 9 ชนิด ที่ ยึดถือว่าเป็นเครื่องประดับที่เป็นมงคลสามารถปกป้องภัยภิบัติ และยังความเป็นสิริมงคงแก่ผู้ สวมใส่ นั่นคือ
- เพชรดีมณีแดง เขียวใสแสงมรกต
- เหลืองสดใสบุษราคัม แดงแก่กล่ำโกเมนเอก
- สีหมอกเมฆนิลกาฬ มุกดาหารหมอกมัว
- แดงสลัวเพทาย สังวาลย์สายไพทูรย์
จันทบุรี เป็นจังหวัดหนึ่งในประเทศไทย ที่ธรรมชาติประทานพื้นที่ดินให้ไว้ซึ่งอุดมไปด้วย แร่ธาตุนานาชนิด และอัญมณีที่มีค่ามากมายดาระดาษทั่วไปในพื้นที่ของอำเภอต่าง ๆ ซึ่งนับว่า เป็นทรัพยากรของชาติที่สำคัญ และนำเงินตราเข้าประเทศได้อย่างมหาศาลในปีหนึ่ง ๆ ซึ่งเป็น อาชีพหนึ่งที่ชาวจันท์ยึดถือสืบทอดกันมาตั้งแต่บรรพบุรุษเป็นเวลาช้านานแล้ว
พลอยจังหวัด จันทบุรีที่ขุดได้จากใต้แผ่นดินเมืองจันท์ ได้ชื่อว่าเป็นเป็นอัณมณีน้ำดีเป็นเอกเป็นที่รู้จักกันอย่าง ดี ทั้งชาวไทยและชาวต่างประเทศ แม้กระทั่งบันทึกของ นายจอนห์ คราฟอร์ด พ่อค้าชาวอังกฤษ ที่เข้ามาค้าขายกับไทย ในสมัยต้นกรุงรัตนโกสินทร์ประมาณปี 2365 ได้บันทึกไว้ว่า " พลอย ชั้นดี เช่น ทับทิม บุษราคัม มรกต และพลอยสีน้ำเงิน มีอยู่ตามเทือกเขาทั่วไปในจังหวัดจันทบุรี "
อัญมณีในส่วนภูมิภาคนี้ นักธรณีวิทยาได้ค้นคว้าหาหลักฐานทางธรณีวิทยา และอธิบายว่า เป็นแหล่งภูเขาที่มีกำเนิดจาก หินภูเขาไฟประเภทลาวาชนิดหนึ่งที่ เรียกว่า " เนพิลิน บาซาไนท์ " ( NEPHELINE BASANITE ) ซึ่งป็นหินบะซอล ที่มีเนื้อแข็งแกร่ง มากชาวบ้านเรียกว่า " หินตับเป็ด " ผลึกพลอยจะฝังจมอยู่กับหินชนิดนี้ เมื่อขุดค้นหา จนถึงชั้นของหินชนิดนี้แล้วก็จะ นำดินมาร่อนล้างในน้ำให้ดินสลายตัว ก็จะปรากฎ ให้เห็นเม็ดพลอยที่มีแสงแวววาวหลากสีปะปน อยู่กับกรวดและหิน
การขุดค้น เสาะแสวงหา พลอยเป็นอาชีพที่เสี่ยงโชคอย่างหนึ่งและเป็นการ ดำเนินชีวิตที่ต้องพบ และประสบกับเรื่องราวแปลกๆ ที่เล่าขานกันไม่มีวันจบ ซึ่งมีทั้งสุขและทุกข์ เคล้าปนกันไปเหมือนเม็ดพลอยที่ปะปนอยู่กับกรวดหินดินทราย ก็เพราะพลอยนี่แหละที่ทำให้ นักเผชิญโชคซึ่งมีทั้งชาวจันท์ ชาวต่างจังหวัด ตลอดจนชาวต่างประเทศ ร่ำรวยเป็นมหาเศรษฐีก็ มากหลาย แต่ที่ล่มจนหมดตัว และต้องฆ่าตัวตายเนื่องจาก การค้าพลอยขาดทุนล้มเหลว ก็ไม่ใช่น้อย
ดังมีคำพังเพยเปรียบเทียบไว้ว่า "ยาจกดวงดี อาจเป็นเศรษฐีในพริบตา ถ้าเศรษฐีดวงตก อาจเป็นยาจกได้เช่นกัน" ด้วยเหตุผลนี้แหละจีงเป็นที่เชื่อถือกันว่าพลอยนั้น เป็นแร่อาถรรพ์ เป็น ของสูง เป็นแร่ธาตุที่ผู้ค้ามิควรดูแคลนในคุณค่า และทิ้งขว้าง เหยียบย่ำในที่ต่ำเศรษฐีพลอยที่ ร่ำรวยมีหลักฐานมั่นคงมีจำนวนไม่มากนัก เขามีหลักปฏิบัติต่อพลอยอย่างดีเยี่ยม และเขาจะเก็บกำวิธีการนี้อย่างเป็นความลับสุดยอด เฉพาะตัวไม่ยอมแพร่งพรายให้ใครรู้
